A A A

Sözlük

A
|
B
|
Ç
|
D
|
E
|
F
|
G
|
H
|
I
|
K
|
M
|
N
|
Ö
|
P
|
R
|
S
|
T
|
U
|
V
|
Y
|
Z
|


Akut

Aniden başlayan; şiddetli; kısa süreli

Akut Böbrek Yetersizliği

Böbrek fonksiyonlarının kısa süre içinde aniden ve şiddetli olarak bozulması.

Aletli Periton Diyaliz (APD)

Hasta uyurken gece boyunca diyalizatı karın boşluğundan çeken ve tekrar infüzyonu sağlayan diyaliz yöntemi.

Anafilaksi

Alerjik bireyde herhangi bir maddeye karşı ani ve şiddetli gelişen anafilaksi yada anafilaktik reaksiyondur. Bu reaksiyon ürtiker, kaşıntı veya hırıltı şeklinte belirtiler gösterebilir. Ya da hipotansiyon, kardiyak aritmi yada arrest, solunum yollarında spazm ve boğazda şişme gibi hayatı tehdit eden ciddi sonuçları olan anafilaktik şoka neden olabilir.

Anemi

Genellikle, dolaşımdaki kırmızı kan hücrelerinin miktarındaki azalmanın da eşlik ettiği, oksijen taşınmasını sağlayan hemoglobin pigmentinin eksikliği. Diyaliz hastalarında, kan yapımındaki azalmaya ve işlem esnasındaki olağan kan kaybına bağlı olarak sıklıkla yaşanmaktadır. En belirgin semptomlar; halsizlik, yorgunluk, egzersiz esnasında yaşanan solunum sıkıntısı, solgunluk ve enfeksiyonlara yatkınlık.

Antibiyotik

Bakterileri öldürmek ve enfeksiyon ile savaşabilmek için kullanılan ilaç.

Antihipertansif

Kan basıncını düşüren ilaç.

Antikoagülan

Kanın pıhtılaşmasını engelleyen yada durduran ilaç. Coumadin veya heparin gibi.

Antiseptik

akterilerin üremelerini yada gelişmelerini engelleyen yada durduran kimyasal madde. Bakterileri yok etmede dezenfektanlar kadar etkili değildir.

Arter

Kanı kalpten vücudun diğer bölgelerine taşıyan kan damarı.

Arteriyel Hat / Arter Seti

Kanı vücuttan diyalizöre taşıyan boru.

Arteriyoskleroz

Arterlerdeki sertleşme.

Atık Ürünler

Kas dokusunun yada yiyeceklerdeki proteinin yıkımı sonucu oluşan maddeler.

Bakteri

Hızlı bölünebilen tek hücreli organizmalar. Her yerde bulunurlar; bazıları zararsız olup bazılarının enfeksiyon hastalıklarına neden oldukları bilinir.

Bekleme Süresi

Periton diyalizinde diyaliz solüsyonunun karın boşluğunda bekleme süresi.

Beyaz Kan Hücreleri

Vücuttaki enfeksiyon ile savaşan kan hücreleri.

Böbrekler

Omurganın her iki yanında yer alan abdominal boşluğun arkasına yerleşmiş fasülye şeklindeki organlardır. Atık ürünleri ve fazla sıvıyı idrar ile uzaklaştırarak, vücudun kimyasal dengesini sağlarlar.

Bruit

Greft, fistül yada şantlarda kan akışına bağlı olarak duyulan ses.

Bulantı

Kusma ile ilişkili bir his.

BUN (Kan Üre Nitrojen)

Normalde böbreklerden atılımı yapılan kanda atık ürünlerin (nitrojen ve üre) bileşimi.

Çıkış Yeri

İğnelerin giriş yada çıkışının yapıldığı bölge. Ayrıca periton diyaliz kateterinin yada subklavian kateterin ciltten çıkış bölgesi.

Cross-match / Çapraz Uygunluk

Böbrek nakli olacak hasta ve donörün uyumluluğunu kontrol etmek için, kanın ve dokuların test edilmesi.

Değişim

Periton diyalizinde kullanılmış olan diyalizatı yenisi ile değiştirme işlemi.

Dezenfektan

Temas ettiği birçok mikroorganizmayı (bakteri, virus) öldüren madde.

Difüzyon

Partiküllerin yüksek yoğunluklu alandan düşük yoğunluklu alana doğru geçişidir. Bu sayede eşit dağılım sağlanır.

Diyaliz

Vücuttaki istenmeyen toksinlerin, atık ürünlerin ve fazla sıvının yarı geçirgen bir zardan geçirilerek temizlenmesi işlemi.

Diyaliz Tedavi Planı

Böbrek yetersizliği olan hastalarda, bireysel ihtiyaçlara yönelik olarak fiziksel dengeyi tekrar kurabilmek için gereken tedavi rejimi.

Diyalizat

Kandaki fazla sıvıyı ve atık ürünleri uzaklaştırmak amacıyla diyalizörden geçen, su ve kimyasal maddeleri (elektrolit) içeren sıvı. “Yıkama Sıvısı” olarak da adlandırılır.

Diyalizat Akım Hızı

Diyalizatın diyalizör içinden akış hızı.

Diyalizör

“Yapay Böbrek” e bakınız.

Doku Tiplemesi

Alıcının kan hücrelerinin donörün kan hücreleri ile karşılaştırılması.

Enfeksiyon

Vücudun bir hastalık tarafından istilası. Organizma oluşumu ve dokuların verdiği cevap.

Fistül

Arter ile venin birleştirildiği ve arteriyel kan akımına bağlı olarak vende gelişmenin sağlandığı cerrahi bir işlem. Fistül, bir çeşit diyalize giriş yoludur. “Arterio-venöz Fistül” olarak da bilinir.

Fosfat Bağlayıcılar

Fosforu bağlayan, böylece fosforun vücuttan uzaklaşmasını sağlayan, kalsiyumun tutulmasına yardımcı olan ve hastalarda fosfor dengesi sağlayan ilaçlar.

Fosfor

Normal vücut fonksiyonları için özellikle de kemik gelişimi için gerekli olan bir element.

Giriş-Yol

Vücut içine girişi anlatan bir tanım. Hemodiyalizde kan dolaşımına giriş, fistül, greft vs. ile sağlanır. Periton diyalizinde periton boşluğuna giriş, kateter ile gerçekleştirilir.

Glomelüronefrit

Böbreğin filtrelerinin (glomerüllerin) inflamasyonu.

Greft

Hemodiyalizde giriş yolu oluşturmak amacıyla, arter ile venin arasına bir materyalin, cerrahi işlem ile yerleştirilmesi.

Hematokrit

Kırmızı kan hüzrelerinin tüm kana oranı.

Hemodiyaliz

Kanı diyalizörden geçirerek, sıvıları ve atık ürünleri uzaklaştırılmak.

Hemodiyalizör

“Yapay Böbrek” e bakınız.

Hemoglobin

Kırmızı renkli olan, oksijeni akciğerlerden dokulara taşıyan, kırmızı kan hücrelerinin protein kısmı.

Heparin

Hemodiyaliz esnasında uygulanan, böylece kanın sette yada diyalizörde pıhtılaşmasını engelleyen bir antikoagülan.

Hepatit

Virus, bakteri, toksik ajanlar yada tıbbi tedavi sonucu oluşan karaciğer iltihabı.

Hepatit B Yüzey Antijeni

Hepatit B enfeksiyonunun varlığını gösteren madde. Bu test klinik çalışanlarına ve hastalara sıklıkla uygulanmaktadır.

Hipertansiyon

Yüksek kan basıncı.

Hipotansiyon

Düşük kan basıncı.

Immünosupresif ilaç

Vücudun immün yanıtını baskılayan tıbbi tedavi şekli. Nakil olan hastalarda, nakil edilen böbreğin reddini önlemek amacıyla kullanılır.

Inflamasyon

Enfeksiyon yada irritasyon sonucu gelişen bölgesel ısı artışı, kızarıklık, şişlik ve ağrı.

İntravenöz

Ven içi.

Kalp Koruyucu Hemodiyaliz

Kardiyovasküler koruma sağlamak amacıyla geliştirilmiş hemodiyaliz tedavi sistemi.

Kalsiyum

Kanda bulunan bir element. Kemik gelişimi ve oluşumu, kan pıhtılaşması, kas-sinir fonksiyonları ve bazı enzimlerin aktivasyonu için önem taşır.

Kan Akım Hızı

Diyalizde, hastanın kanının diyalizörden geçme hızı.

Kan Basıncı

Kanın damar duvarlarına yaptığı basınç. Bu 120/80 şeklinde belirtilir. Sistolik (en üst) değer, kalbin kontraksiyonda iken yaptığı basıncı gösterir. Diyastolik (en alt) değer, kalbin dinlenme evresindeki basıncı gösterir.

Kan Kimyasalları

Kandaki kimyasalların ölçümü.

Kan Pompası

Kanı, hastadan alıp kan hücrelerini hasara uğratmadan diyalizörden geçiren ve sonra tekrar hastaya getiren bir pompadır.

Karbonhidratlar

Enerji için vücut tarafından kolay bir şekilde kullanılabilen yiyecek grubu.

Kardiyak

Kalp tarafından yapılan herhangi bir şey.

Karın

İç organları içine alan vücut bölgesi. Pelvis ve göğüs boşluğu arasında yer alır.

Kateter

İçinden sıvıların vücuda girdiği yada vücuttan çıktığı esnek, içi boş borudur. Genelde periton diyaliz için karına yerleştirilir.

Kırmızı Kan Hücresi

Dokulara oksijeni taşıyan hemoglobini içeren kan hücreleri.

Klirens

Diyalizde kandan bir dakikada uzaklaştırılan atık ürünlerin millilitre cinsinden miktarı.

Koagülasyon

Kan pıhtısı oluşumu.

Konjestif Kalp Yetmezliği

Vücuttaki sıvının artışı ile karakterize, kalbin daha az etkinlikte pompalamasına neden olan bir sağlık sorunudur. Bu durum, akciğerlerde sıvı birikimi meydana getirebilir.

Kontamine Etmek

Mikroorganizmaların steril bir alana geçişine izin vermek, o bölgeyi steril olmayan hale getirmek ve enfeksiyonlara zemin oluşturmak.

Konvülsiyon

Istemsiz kas kontraksiyonları ve gevşemeleri.

Kreatin

Normal doku yıkımı ile oluşan kandaki atık ürünlerden biridir ve böbrekler tarafından yada böbrek yetersizlikli hastalarda diyaliz ile atılımı sağlanır.

Kronik Böbrek Yetersizliği

Genelde ilerleyici, geri dönüşü olmayan böbrek hasarı.

Kt/V

Klirens X Zaman / Hacim. Diyaliz tedavisi ile atık ürünlerin ne derece uzaklaştırıldığını ölçmeye yarar.

Kültür

Enfeksiyona neden olan organizmayı tespit etmek amacıyla bir bölgeden alınan örnek.

Kuru Kilo

Diyaliz hastasında fazla sıvının uzaklaştırılmasının ardından elde edilen ağırlık. “İdeal Kilo” olarak da bilinir.

Metabolizma

Enerji üretimi için vücutta meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişiklikler.

Mineraller

Yüksek miktarlarının vücut için toksik olduğu, normal vücut fonksiyonları için gerekli olan inorganik maddeler.

Monitor

(isim) Kontrol, hatırlatma yada uyarı amacıyla kullanılan elektronik cihaz. (fiil) Tedavi süresince hastaları izlemek yada tedavinin yeterliliğini kontrol etmek.

Nabız

Kalp atışı ile arterlerde hissedilen titreşim, atım.

Nefrektomi

Böbreklerin cerrahi olarak çıkarılması.

Nefrolog

Böbrek bozukluklarında uzman olan doktor.

Nefron

Vücudun kimyasal dengesini sürdüren, böbreklerdeki en ufak birim. Herbir sağlıklı böbrekte yaklaşık bir milyon nefron bulunur.

Nöropati

Sinirlere ait herhangi bir hastalık.

Ödem

Dokularda, özellikle ayak bileklerinde, ellerde ve yüzde fazla sıvının birikimine bağlı olarak farkedilebilir derecede meydana gelen şişlik. Diyaliz hastalarında aşırı sıvı alımının sonucu olarak yada ultrafiltrasyonun azalmasına bağlı olarak gelişir.

Ozmoz

Yarıgeçirgen bir zarın her iki tarafında eşit yoğunluğu sağlayabilmek için sıvının bu zardan geçişi.

Palpitasyon

Düzensiz kalp atışı.

Paratiroid Bezleri

Boyunda yer alan ve kandaki kalsiyum-fosfor düzeylerini dengeleyen hormonu üreten küçük bezler.

Paratiroidektomi

Hiperparatiroidizmi kısmen tedavi edebilmek amacıyla paratiroid bezlerinin kısmen çıkarılması.

Perikardit

Perikardın (kalbin etrafını kese gibi saran yapı) iltihaplanması.

Periton (veya Periton Zarı)

Karın boşluğunu ayıran ve karın içi organları çevreleyen düzgün, yarıgeçirgen zar.

Periton Boşluğu

Karın kaslarının altında yer alan ve karın içi organları çevreleyen alan.

Periton Diyalizi

Karın boşluğunu ayıran periton zarının doğal bir filtre görevi gördüğü diyaliz tipi.

Periton Diyalizi Kateteri

Vücuda sıvı girişini ve vücuttan sıvı çıkışını sağlayan, esnek, içi boş boru. Periton diyalizin yapımına olanak sağlaması amacıyla karına yerleştirilen bir kateterdir.

Peritonit

Doktor tarafından hemen tedavi edilmesi gereken abdominal boşluğun enfeksiyonu durumu.

Polikistik Böbrek Hastalığı

Böbrek dokusunda kistlerin oluşumunu içeren kalıtsal bir hastalık.

Potasyum

Normal kas, sinir fonksiyonları ve hücre devamı için gerekli bir element.

Protein

Yaşam için gerekli olup vücutta bulunan nitrojen (azot) topluluğu.

Pruritus

Kaşıntı.

Renal

Böbreklerle ilgili, böbreklere ait.

Sıvı Yüklenmesi

Vücutta ödeme, solunum güçlüğüne yada kalbin zorlanmasına neden olan fazla sıvının olduğunu gösterir.

Sodyum

Vücudun sıvı miktarını düzenleyen element.

Son Dönem Böbrek Hastalığı (SDBY)

Yaşamın devamı için diyaliz yada böbrek naklini gerektiren böbrek yetersizliği evresi. “Kalıcı Böbrek Yetersizliği” nin diğer bir tanımı.

Steril

Tüm canlı mikroorganizmalardan arınmış.

Sürekli Ayaktan Periton Diyaliz (SAPD)

Gün içerisinde birkaç defa, yerçekiminin etkisi ile karın boşluğuna diyalizat verilmesi ve boşaltılması şekilde uyguşanan bir diyaliz tipidir.

Toksin

Kandaki atık ürünler yada zehirlenmeye neden olan herhangi bir madde.

Tril

Greft yada fistülde hissedilen vurum (titreşim yada vızıltı).

Ultrafiltrasyon

Diyaliz süresince vücuttan fazla sıvının uzaklaştırılması işlemi.

Üre

Protein metabolizmasının temel atık ürünüdür. Kimyasal formu, vücuttan atılan ve istenmeyen nitrojendir.

Üremi

Böbreklerin yetersizliği nedeniyle vücuttan atılamayan ürünlerin kanda birikimi.

URR

Üre azalma oranı. Diyaliz tedavisi süresince vücuttan ne kadar ürenin uzaklaştırıldığını gösteren yüzdelik değer. Üre ve diğer atık ürünlerin ne kadar etkinlikte vücuttan uzaklaştırıldığını gösterir..

Vasküler

Kan damarlarına ait, damarsal.

Ven

Kanı vücut bölümlerinden kalbe taşıyan kan damarları.

Venöz

Vene ait, venlerle ilgili, ve kanın kalbe akımı.

Venöz Hat / Ven Seti

Kanı diyalizörden vücuda taşıyan boru.

Yapay Böbrek

Fazla sıvıyı ve artık ürünleri vücuttan uzaklaştırmak için yapay böbrek cihazı ile birlikte kullanılan filtreleme aleti. “Diyalizör” ve “Hemodiyalizör” olarak da bilinir.

Yapay Böbrek Cihazı

Yapay böbreğin (diyalizör) fonksiyonlarını düzenleyen ve monitörize eden cihaz. “Hemodiyaliz Cihazı” olarak da adlandırılır.

Yarıgeçirgen Membran

Sadece sıvının ve küçük partiküllerin geçişine izin veren madde.

Yıkama Sıvısı

“Diyalizat” a bakınız.

Zar

Genellikle organların yada organ gruplarının etrafında yer alan, doku yüzeyindeki ince tabaka yada materyal.